Τι είναι η Μη-βία;

Η Μη-βία είναι η στάση ζωής που απορρίπτει τη χρήση βίας προς άνθρωπο, για οποιονδήποτε λόγο.

Τι είναι η Ενεργή Μη-βία;

Η Eνεργή Mη-βία είναι μια ολιστική θεωρία και πρακτική δράσης σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο, η οποία βασίζεται σε δύο απλές αρχές:

• Τη μη άσκηση βίας (και τη μη ανταπόδοση βίας)
• Τη μη ανοχή της βίας

σε όλες τις μορφές της, σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο.

Η Eνεργή Mη-βία ορίζεται επίσης από το τι δεν είναι:

• Δεν είναι φιλειρηνισμός, ούτε ένας απλός τρόπος διαμαρτυρίας.
• Δεν είναι η παθητική στάση ζωής, όπου όλα μπορούν να ξεπεραστούν με την υπομονή και την αδράνεια.

Αντίθετα, προτείνει την ενεργή στάση ζωής και την επιδίωξη αλλαγών σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο, με γνώμονα

• την απόρριψη κάθε μορφής βίας και διάκρισης
• την αναγνώριση της ισότητας και
• την τοποθέτηση του ανθρώπινου όντος ως πρωταρχικής αξίας

Είναι φιλοσοφία ζωής και μεθοδολογία δράσης, η οποία έχει εμπνεύσει ηθικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις και σήμερα είναι η μόνη λογική απάντηση στην ανεξέλεγκτη έξαρση της βίας που μας περιβάλλει. Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα της τελευταίας ομιλίας του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ το 1968:

«Για αιώνες τώρα, οι άνθρωποι συζητούν για την Ειρήνη και τον Πόλεμο. Τώρα πια δεν μπορούν απλά να συζητούν. Δεν έχουν πια να επιλέξουν ανάμεσα στη Βία και τη Μη-βία, αλλά ανάμεσα στη Μη-βία και τη μη ύπαρξη» (αναφερόμενος κυρίως στην πυρηνική απειλή).

Η Ενεργή Μη-βία αποτελεί στρατηγική αγώνα του Νέου Ανθρωπισμού, που καταγγέλλει συστηματικά όλες τις μορφές βίας που εξασκεί το Σύστημα. Είναι ακόμα τακτική δράσης που εφαρμόζεται σε καταστάσεις όπου λαμβάνει χώρα οποιαδήποτε μορφή βίας ή διάκρισης

Ποιο είναι το ηθικό πρόβλημα με τη βία;

Η ελεύθερη βούληση αποτελεί ειδοποιό χαρακτηριστικό του ανθρώπου κι αποτελεί βασικό ανθρώπινο δικαίωμα. Τη στιγμή που κάποιος ασκεί βία σε συνάνθρωπό του, του αφαιρεί την ελεύθερη βούληση και τον υποβιβάζει έτσι στο επίπεδο του αντικειμένου.

Ποια είναι τα εργαλεία τα Ενεργής Μη-βίας;

Καταγγελίες, πολιτική ανυπακοή, μη ανταπόδοση της βίας, απεργίες, διαδηλώσεις, προσωπικά & κοινωνικά μποϊκοτάζ, και κυρίως συντονισμένες δράσεις σε διαφορετικά μέρη, είναι τα κύρια εργαλεία της Μη-βίας σήμερα

Ποιες είναι οι ρίζες της Μη-βίας στην ιστορία της Ανθρωπότητας;

Η ιδέα της Μη-βίας είναι τόσο παλιά όσο κι ο ανθρώπινος πολιτισμός.

Ίσως οι αρχαιότερες γνωστές εκφράσεις της είναι:

• Ο Τζαϊνισμός (αρχαία Ινδική θρησκεία), με την αρχή της Ahimsa, δηλαδή του σεβασμού της ζωής, της ελευθερίας & της άποψης κάθε ζωντανού όντος.
• Ο Χρυσός Κανόνας της Ηθικής, που στη σύγχρονη εκδοχή του διατυπώνεται ως «Φέρσου στους άλλους όπως θα ήθελες να σου φέρονται», εμφανίζεται με διάφορες μορφές στους περισσότερους αρχαίους πολιτισμούς (Αρχαία Βαβυλώνα, Αίγυπτο, Ελλάδα, Ινδία, Κίνα) και θρησκείες (Βουδισμός, Ινδουισμός, Ισλάμ, Ιουδαϊσμός, Χριστιανισμός κτλ.)
• Ο Σωκράτης, με την περίφημη φράση του «Αν πρέπει να αδικούμαι ή να αδικώ, τότε επιλέγω να αδικούμαι»

Παρολαυτά, η ολοκληρωμένη μεθοδολογία της Ενεργής Μη-βίας αναπτύχθηκε κι εφαρμόστηκε στον 20ό αιώνα, από τους Μαχάτμα Γκάντι & Μάρτιν Λούθερ Κινγκ.

Αναλυτικότερα στην Ιστορία της Μη-βίας

Κατεβάστε ένα σύντομο Εγχειρίδιο της Μη-βίας και της Μη Διάκρισης

Κατεβάστε το Χάρτη για έναν Κόσμο Χωρίς Βία σε Α4 και Α2

Είπαν για τη βία και τη Μη-βία

«Η μη-βία είναι η μεγαλύτερη δύναμη που έχει στη διάθεσή της η ανθρωπότητα»

Μαχάτμα Γκάντι (Gandhi)

«Απορρίπτω τη βία, επειδή, ακόμα κι όταν φαίνεται να ωφελεί, το όφελός της είναι προσωρινό, ενώ η βλάβη που προκαλεί είναι μόνιμη»

Μαχάτμα Γκάντι (Ganghi)

«Μη-βία σημαίνει να αποφεύγει κανείς, όχι μόνο την εξωτερική φυσική βία, αλλά και την εσωτερική βία του πνεύματος. Δεν αρνείσαι μόνο να σκοτώσεις έναν άνθρωπο, αλλά αρνείσαι να τον μισήσεις»

Μάρτιν Λούθερ Κινγκ (MLK)

«Αυτό είναι η μη-βία: οργανωμένη αγάπη»

Τζόαν Μπάεζ (Joan Baez)

«Η βία απλά πληγώνει όσους ήδη είναι πληγωμένοι… Αντί να αποκαλύπτει τη βαρβαρότητα του καταπιεστή, τη δικαιολογεί»

Σέζαρ Τσάβες (Cesar Chavez)

«Να απαντάς στο κακό με καλό είναι καλό. Το να απαντάς στο κακό με κακό είναι κακό»

Προφήτης Μωάμεθ (Mohammed)

«Η ουσία της μη-βίας είναι η αγάπη. Από αγάπη, κι από την πρόθεση να δράσει κανείς με ανιδιοτέλεια, προκύπτουν φυσικά οι στρατηγικές, οι τακτικές και οι τεχνικές για έναν μη-βίαιο αγώνα. Η μη-βία δεν είναι δόγμα. Είναι διαδικασία»

Τιχ Νατ Χαν (Thich Nhat Hanh)

«Όλες οι μορφές βίας -φυσική, οικονομική, φυλετική, θρησκευτική, σεξουαλική, ιδεολογική κ.α.- που έχουν χρησιμοποιηθεί για να εμποδίσουν την ανθρώπινη πρόοδο είναι απεχθείς στους ανθρωπιστές»

Σίλο (Silo)

«Όσοι εγκρίνουν τη χρήση βίας , υποστηρίζουν ότι δεν είναι παρά ένα μέσο για να επιτευχθεί δικαιοσύνη και ειρήνη. Αλλά η ειρήνη και η δικαιοσύνη είναι η μη-βία… ο τελικός προορισμός της ιστορίας. Όσοι εγκαταλείπουν τη μη-βία δεν έχουν αίσθηση της ιστορίας. Παρακάμπτουν την ιστορία, την παγώνουν, την προδίδουν»

Αντρέ Τροκμέ (Andre Trocme)

«Θεωρώ ότι ι ιδέα της βίας είναι σήμερα ακατάλληλη. Η μη-βία είναι η κατάλληλη μέθοδος»

Δαλάι Λάμα (Dalai Lama)

«Το σύστημα σε εκνευρίζει -σου τραβάει τα γένια, σε χτυπάει στο πρόσωπο- ώστε να σε κάνει να αντιδράσεις βίαια, επειδή όταν γίνεις βίαιος ξέρουν πώς να σε χειριστούν. Το μόνο πράγμα που δεν ξέρουν πώς να χειριστούν είναι η μη-βία και το χιούμορ»

Τζων Λέννον (John Lennon)

«Η μη-βία είναι η απάντηση στα κρίσιμα πολιτικά και ηθικά ζητήματα της εποχής μας. Η ανάγκη του ανθρώπου να ξεπεράσει την καταπίεση και τη βία, χωρίς να καταφύγει στην καταπίεση και τη βία. Η ανθρωπότητα πρέπει να αναπτύξει για όλες τις συγκρούσεις μια μέθοδο που να απορρίπτει την εκδίκηση & την επιθετικότητα. Το θεμέλιο μιας τέτοιας μεθόδου είναι η αγάπη»

Μάρτιν Λούθερ Κινγκ (MLK)

«Η θρησκεία μου βασίζεται στην αλήθεια και τη μη-βία. Η αλήθεια είναι ο Θεός μου. Η μη-βία είναι το μέσο για να Την φτάσω»

Μαχάτμα Γκάντι (Gandhi)

«Το μίσος δεν σταματά με μίσος, αλλά μόνο την αγάπη. Αυτός είναι ο αιώνιος κανόνας»

Βούδας (Buddah)

«Έχετε ακούσει «να αγαπάς το γείτονά σου και να μισείς τον εχθρό σου». Εγώ σας λέω: «Αγάπα τον εχθρό σου και προσευχήσου για όσους σε καταδιώκουν»

Ιησούς (Jesus)

Λεξιλόγιο Μη-βίας

Βία: Κάθε πράξη ή στάση που προκαλεί πόνο ή παραβιάζει την ελεύθερη βούληση. Παίρνει μορφές όπως: Λεκτική, φυσική (σωματική), οικονομική, θρησκευτική, φυλετική, σεξουαλική, σεξιστική, ψυχολογική κλπ.

Μη-βία: Η μη χρήση βίας και η μη ανταπόδοσή της

Ενεργή Μη-βία: Η μη χρήση και η μη ανοχή της βίας, με ταυτόχρονη δράση για την εξάλειψή της

Διάκριση: Η προκατάληψη ή η μειωτική συμπεριφορά ενάντια σε άτομα με βάση ένα χαρακτηριστικό τους (εθνικότητα, θρησκεία, φύλο, ηλικία, σεξουαλική προτίμηση κλπ.)

Μη διάκριση: Η αποφυγή της προκατάληψης ενάντια σε οποιονδήποτε άνθρωπο

Πολιτική ανυπακοή: Η μη συμμόρφωση με άδικους κανόνες και νόμους , με σκοπό την κατάργησή τους χωρίς τη χρήση βίας. Συνήθως χρησιμοποιείται απέναντι στο κράτους

Μποϊκοτάζ: Η αποχή από δραστηριότητες ή προϊόντα, με σκοπό να πληχθούν συμφέροντα ή να δηλωθεί η αντίθεση σε συγκεκριμένες πρακτικές.

Συμφιλίωση: Στάση απέναντι σε άτομο που μου έχει ασκήσει βία. Σε αντίθεση με τη συγχώρεση, δεν τοποθετεί τον συγχωρούντα σε ανώτερη ηθική θέση από τον συγχωρούμενο.

Satyagraha: «Επιμονή στην αλήθεια» ή «Δύναμη της αλήθειας». Φιλοσοφία και πρακτική ενεργής μη-βίας που αναπτύχθηκε από τον Γκάντι για την αντιμετώπιση κυρίως της κρατικής βίας και περιλαμβάνει κανόνες ηθικής ενδυνάμωσης του ατόμου ώστε να ανταπεξέλθει στην πρόκληση.

Ahimsa: Μη-βία στην ινδική κουλτούρα

Ubuntu: Αφρικανική ηθική φιλοσοφία που διδάσκει μεταξύ άλλων την ενότητα των ανθρώπων και τη μη-βία. Χρησιμοποιήθηκε από προσωπικότητες όπως ο Ντέσμον Τούτου κι ο Νέλσον Μαντέλα.

Βία & Ενεργή Μη-βία

Η ανθρώπινη ύπαρξη είναι ανοιχτή προς τον κόσμο και λειτουργεί σε αυτόν με ελεύθερη βούληση. Μπορεί να αφανίσει τον κόσμο (και μαζί του το σώμα του, τη φύση και/ή την κοινωνία) ή να τον εξανθρωπίσει. Με αυτήν την ελευθερία βούλησης οι άνθρωποι επιλέγουν να δεχτούν ή να απορρίψουν τις κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες γεννιούνται, αναπτύσσονται και πεθαίνουν.

Όλες οι μορφές βίας εκδηλώνονται ως άρνηση της βούλησης των άλλων ανθρώπινων όντων (και φυσικά της ελευθερίας τους), ως άσκηση εξουσίας πάνω σε άλλον άνθρωπο ή ομάδα ανθρώπων. Αυτή η «αντικειμενοποίηση» του ανθρώπου, επιτρέπει σε κάποιους να στερήσουν από κάποιους άλλους το δικαίωμά τους στην ελευθερία, τη χαρά και τελικά, τη ζωή. Επιτρέπει επίσης, σε μια μειονότητα να ελέγχει ολόκληρη την κοινωνία, συγκεντρώνοντας βίαια πλούτο και πόρους.

Έτσι, το κοινωνικο-οικονομικό σύστημα, οι διεθνείς σχέσεις και οι κανόνες συμβίωσης, έχουν όλα οργανωθεί έτσι ώστε να χαρακτηρίζονται από τη βία, και θεωρούνται γενικά φυσιολογικά, παρόλο που ο πόνος και η οδύνη, σε προσωπικό & κοινωνικό επίπεδο φανερώνουν την ανάγκη μετασχηματισμού αυτού του συστήματος.

Η Μη-βία συναντάται από τα αρχαία χρόνια σε όλες σχεδόν τις κουλτούρες και τις θρησκείες, στις πιο ανθρωπιστικές στιγμές τους, με διαφορετικές εκφράσεις. Όπως ο Χρυσός Κανόνας της συμβίωσης

«Να συμπεριφέρεσαι στους άλλους όπως θέλεις να σου συμπεριφέρονται»,

ο οποίος εκφράζεται στην Αρχή της Έγκυρης Πράξης ως:

«Όταν συμπεριφέρεσαι στους άλλους όπως θα ήθελες να σου συμπεριφέρονται, απελευθερώνεσαι» (5).

Στη σύγχρονη εποχή, η ιδέα της Μη-βίας εξελίχθηκε σε ολοκληρωμένη μεθοδολογία δράσης. Καταγγελίες, Πολιτική ανυπακοή, Μη ανταπόδοση της βίας, απεργίες, διαδηλώσεις, προσωπικά & κοινωνικά μποϊκοτάζ, και κυρίως συντονισμένες δράσεις σε διαφορετικά μέρη, είναι τα κύρια εργαλεία της Μη-βίας σήμερα.

Από τα κινήματα κατά της δουλείας και της αποικιοκρατίας, ως τα κινήματα για τα πολιτικά δικαιώματα των φυλετικών μειονοτήτων, των εργατών & των γυναικών. Ενάντια στα ολοκληρωτικά καθεστώτα, στο εμπόριο όπλων και πάνω απ’ όλα, στα πυρηνικά όπλα, η Ενεργή Μη-βία είναι η μόνη μεθοδολογία δράσης που είναι συνεπής με τον εαυτό της. Στην οποία τα μέσα είναι σε συμφωνία με το σκοπό. Από την εμφάνισή του, ο Νέος Ανθρωπισμός εφαρμόζει την Ενεργή Μη-βία, όχι μόνο για την επίλυση μεμονωμένων συγκρούσεων, μα και για τη δημιουργία μιας νέας παγκόσμιας ανθρώπινης κοινωνίας, μιας πραγματικής αλλαγής κατεύθυνσης του κόσμου στον οποίο ζούμε.

Ως ότου το ανθρώπινο ον να είναι έτοιμο να δημιουργήσει μια ανθρώπινη κοινωνία, δηλαδή μια κοινωνία στην οποία την εξουσία κατέχει το σύνολο της κοινωνίας -κι όχι ένα μέρος της που ελέγχει κι εκμεταλλεύεται το σύνολο- η βία θα χαρακτηρίζει την κοινωνική δραστηριότητα συνολικά. Έτσι, δε μπορεί κανείς να μιλάει για βία, χωρίς να μιλάει για τις κατεστημένες δομές & θεσμούς της κοινωνίας μας. Κι αν επιλέγει να αντιτίθεται σε αυτές τις δομές μη βίαια, πρέπει να τονίσουμε ότι “η μη βίαιη στάση σημαίνει ακριβώς ότι δεν ανέχεται τη βία”. Η Ενεργή Μη-βία δεν είναι μια θεωρία για να δικαιολογηθεί ένας συγκεκριμένος τύπος αγώνα, για να οριστούν οι συνθήκες της βίας που επιβάλει αυτό το απάνθρωπο σύστημα.

Σαν επίλογο, μπορούμε να παραθέσουμε ένα απόσπασμα από το Ανθρωπιστικό Έγγραφο:

Οι ανθρωπιστές είναι γυναίκες και άντρες αυτού του αιώνα, αυτής της εποχής. Αναγνωρίζουν στον ιστορικό ανθρωπισμό τις ρίζες τους και εμπνέονται από τις συνεισφορές ποικίλων πολιτισμών, όχι μόνο εκείνων που αυτήν τη στιγμή κατέχουν μια κεντρική θέση. Είναι, επίσης, άντρες και γυναίκες που αναγνωρίζουν ότι αυτός ο αιώνας κι αυτή η χιλιετηρίδα πλησιάζουν στο τέλος τους κι έχουν στόχο έναν καινούριο κόσμο. Οι ανθρωπιστές αισθάνονται ότι η ιστορία τους είναι πολύ μακριά και το μέλλον τους ακόμα μακρύτερο. Με αισιοδοξία και πίστη στην Ελευθερία και στην Κοινωνική Πρόοδο, εστιάζουν στο μέλλον, ενώ αγωνίζονται να ξεπεράσουν την γενική κρίση του σήμερα.

“Οι ανθρωπιστές είναι διεθνιστές, επιδιώκουν ένα παγκόσμιο ανθρώπινο έθνος. Κατανοούν τον κόσμο στον οποίο ζουν ως μια ενιαίο σύνολο και ταυτόχρονα δρουν στο άμεσο περιβάλλον τους. Δεν επιθυμούν έναν κόσμο ομοιόμορφο, μα έναν κόσμο ποικιλόμορφο: ποικιλόμορφο στα έθνη, τις γλώσσες και στα έθιμα. Ποικιλόμορφο στην τοπική και περιφερειακή αυτονομία. Ποικιλόμορφο στις ιδέες και τα ιδανικά.  Ποικιλόμορφο στα πιστεύω, θρησκευτικά ή άλλα. Ποικιλόμορφο στην εργασία και στη δημιουργικότητα.

Οι ανθρωπιστές δε θέλουν αφέντες, δε θέλουν διευθύνοντες, ούτε αρχηγούς και δεν αισθάνονται εκπρόσωποί ή αρχηγοί κανενός. Οι ανθρωπιστές δε θέλουν ένα συγκεντρωτικό κράτος, ούτε ένα παρακράτος που να το αντικαθιστά. Οι ανθρωπιστές δε θέλουν αστυνομικές δυνάμεις, ούτε οπλισμένες ομάδες που να τις αντικαθιστούν.

Όμως, ανάμεσα στις ανθρωπιστικές επιθυμίες και στις πραγματικότητες του σημερινού κόσμου, έχει υψωθεί ένας τοίχος. Έχει λοιπόν φτάσει η στιγμή να το γκρεμίσουμε. Γι’ αυτό, είναι απαραίτητη η ένωση όλων των ανθρωπιστών του κόσμου”.

(5) Silo. Να Εξανθρωπίσουμε τη Γη, Άπαντα, Τόμος 1